Leer jezelf ecologisch tuinieren/Els: verschil tussen versies

diversen
imported>Veendorp
(diversen)
imported>Veendorp
(diversen)
'''Els''' (''Alnus'') is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] uit de [[berkenfamilie]] (''Betulaceae'') Het geslacht omvat circa dertig soorten die op het [[noordelijk halfrond]] voorkomen. Het zijn vochtminnende [[loofboom|loofbomen]] die bloeien voordat de [[bladeren]] verschijnen. In de [[Benelux]] komen er twee soorten van nature voor: de zwarte en de grauwe els. De bladeren lijken op die van de [[hazelaar]]. Ze vallen groen van de boom en vertonen dus geen herfstkleur.
 
De elssoorten iszijn [[eenhuizig]] en heefthebben dus zowel mannelijke als vrouwelijke bloemen,. Deze worden [[katje]]s genoemd. De mannelijke katjes zijn langwerpig en hangen,. de vrouwelijke katjes staan min of meer rechtop. Na de [[bevruchting]] groeien dezede laatstenvrouwelijke katjes uit tot groene, ribbelige kegeltjes,. enDeze rijpen in de herfst tot de zogenoemde elzeproppen (kegels zonder zaad), die nog wel een jaar aan de boom kunnen blijven zitten.
 
== [[Ecologie ]]==
Elzen kunnen uitstekend tegen vochtige omgevingen, en ze staan dan ook veelal langs de waterkant of op moerassige grond.
 
Elzen leven in [[symbiose]] met bacteriën uit het geslacht ''[[Rhizobium]]'' die zorgen voor de binding van [[stikstof]] uit de lucht. Deze levensgemeenschap bevindt zich in knolletjes aan de wortels. De knolletjes kunnen vuistgroot worden. De els functioneert als groenbemester. Na het omzagen van een els krijgonstaat jeer na 5vijf minuten kleureen veranderingkleurverandering die kan varieën van rood tot bruin. Deze kleur wordt voornamelijk gevormd door koolstofmonoxide.
[[Image:A sectioned alder root nodule gall.JPG|left|250px|thumb|<Center>Doorgesneden wortelknol.]]
 
=== Elzenhaantje ===
Het belangrijkste bladetende insect op els is het [[elzenhaantje]] (''Agelastica alni'').
 
== Gebruik Toepassingen==
De els wordt samen met de [[Italiaanse populier]] in windsingels langs boomgaarden geplant. Doordat de fruitbomen in de luwte staan treedt er minder wind- en stormschade aan de vruchten op wat de oogst ten goede komt. Een windsingel groeit tot een bepaalde hoogte waarna de bomen getopt worden. Op [[Terschelling]] werden elzen in elzenhagen rond akkertjes geplant om deze akkertjes te beschermen tegen het stuivende duinzand.
 
Elzenhout is zacht hout met een rustige nerf en een rossige (zwarte els) of lichtbruin/gele (grauwe els) kleur. Het is ideaal om te bewerken, voor het snijden van houten lepels, schalen en andere producten. het is geen handelshout maar valt in de categorie "boeren gebruikshout". Aan de lucht is het niet duurzaam, maar onder water is het vrijwel onbeperkt houdbaar - elzen funderingspalen werden vroeger o.a. onder Amsterdam gebruikt.
 
=== Medicinaal gebruik ===
{{Disclaimer medisch lemma klein}}
Volgens een oud volksgebruik zijn elzenknopjes een effectief middel tegen [[reuma]]. Hiervoor moeten de knoppen na het plukken worden gedroogd, waarna er [[thee (drank)|thee]] van kan worden gezet.<ref>Nijkamp J., Rook R., Slijper H. en Zweers K. (1976). ''De 12 maanden van het jaar.'' Utrecht/Antwerpen: Het Spectrum.</ref>
Een geconcentreerd [[maceraat]] van de knoppen (bourgeons) van de zwarte els (''Alnus glutinosa'') wordt eveneens met succes gebruikt in de [[Edelsteentherapie|gemmotherapie]] (edelsteentherapie) ter verlichting van reumapijnen. De knoppen van de witte els (''Alnus incarnata'') zou deze eigenschappen nog sterker bezitten. <ref>bibip 28-11-2007</ref>
 
== Soorten & cultivars ==
*[[Hartbladige els]] of Italiaanse els (''Alnus cordata'', syn. ''Alnus cordifolia'')
*[[Japanse els]] (''Alnus japonica'')
*[[Witte els]], grauwe els (''Alnus incana'', syn. ''Alnus indica'')
**''Alnus incana'' 'Aurea'
**''Alnus incaca'' 'Laciniata'
**''Alnus glutinosa'' 'Laciniata'
 
== Referenties ==
{{references}}
 
== Externe links ==
* {{eFloras|1|101157 | Alnus }}
* {{eFloras|2|101157 | Alnus }}
{{ commonscat | Alnus }}
 
[[categorieCategorie:Els| *]]
 
[[af:Els]]
Anonieme gebruiker
Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.