Kookboek/Vitamine: verschil tussen versies

369 bytes toegevoegd ,  16 jaar geleden
k
aanpassing aan wikibooks. Ben nog niet klaar
(+cat)
k (aanpassing aan wikibooks. Ben nog niet klaar)
Een '''vitamine''' (de naam is een samenstelling van ''vitale'' en ''amine'') is een stof die een organisme zoals de [[mens]] nodig heeft om te overleven, maar die hij niet of in onvoldoende mate zelf kan aanmaken. Aanvankelijk dacht men dat alle vitaminen een [[amine]]-structuur hadden, iets dat niet bleek te kloppen. Bij de naamgeving van vitamines is aanvankelijk uitgegaan van een eenvoudige 1-letter naamgeving. Naderhand zijn de vitamines ingedeeld naar functionele werking.
<br>
Vitamines zijn nodig voor de opbouw van [[enzym|enzymen]] en [[co-enzym|co-enzymen]].
| [[retinol]] (axeroftol) [[1915]]<br>[[didehydroretinol]]
| voorkomt nachtblindheid, bevordert verhoorning van epitheel
| [[margarineKookboek/Margarine|Margarine]], [[melk (drank)Kookboek/Melk|melkvet]], lever[[Kookboek/Lever|Lever]], [[ei (voeding)Kookboek/Ei|eieren]], [[Kookboek/Vis|vis]], [[Kookboek/Fruit|fruit]], [[wortel (groente)Kookboek/Wortel|peen (wortel)]]
| derivaat van [[caroteen]]
|----- bgcolor="#e6e6fa" style="border-width:1px;border-color:#999999;border-style:solid;padding:1em;padding-top:0.5em;"
| '''B<sub>1</sub>''' || [[thiamine]] (aneurine) [[1901]]
| voorkomt beri-beri, als co-[[enzym]] betrokken bij cel[[stofwisseling]]
| [[Kookboek/Brood|brood]], granen(zaadhuid), [[melk (drank)Kookboek/Melk|melk]], [[Kookboek/Vlees|vlees]], [[aardappelKookboek/Aardappel|aardappelen]]en, [[groenteKookboek/Groenten|groenten]]n, [[Kookboek/Gist|gist]]
| deficiëntie: [[tachycardie]], verminderde reflexen
|----- bgcolor="#e6e6fa" style="border-width:1px;border-color:#999999;border-style:solid;padding:1em;padding-top:0.5em;"
| [[riboflavine]] (lactoflavine) [[1933]]
| als onderdeel van diverse [[enzym]]en betrokken bij celstofwisseling
| [[melk (drank)Kookboek/Melk|melk]], [[Kookboek/Vlees|vlees]], [[Kookboek/Brood|brood]], [[graan]]producten, [[groenteKookboek/Groenten|groenten]]n, [[Kookboek/Gist|gist]]
| deficiëntie: huidaandoeningen en haaruitval ; vaak als gevolg van zwaar [[ethanol|alcohol]]misbruik
|----- bgcolor="#e6e6fa" style="border-width:1px;border-color:#999999;border-style:solid;padding:1em;padding-top:0.5em;"
| '''B<sub>3</sub>''' || [[nicotinezuur]] (niancin)
| als onderdeel van [[co-enzym A]] betrokken bij de [[citroenzuurcyclus]]
| [[melk (drank)|melk]], [[aardappelKookboek/Aardappel|aardappelen]]en, [[Kookboek/Brood|brood]], [[Kookboek/Vlees|vlees]], [[groenteKookboek/Groenten|groenten]]n
| deficiëntie: [[dermatitis]], [[diarree]], [[dementie]], [[pellagra]]
|----- bgcolor="#e6e6fa" style="border-width:1px;border-color:#999999;border-style:solid;padding:1em;padding-top:0.5em;"
| '''B<sub>5</sub>''' || [[inositol]]? [[panthotheenzuur]]
:*''De jaartallen bij de namen van de vitamines geven het jaar van ontdekking aan.''
</small>
'''[[Vitamine A]]''' is een in [[Kookboek/Vet|vet]] oplosbare stof. Komt veel voor in [[Kookboek/Lever|lever]] en [[Kookboek/Levertraan|levertraan]].
 
'''[[Vitamine B|Vitaminen uit de B-groep]]''' komen o.a. voor in [[Kookboek/Gist|gist]] en in [[Kookboek/Lever|lever]].
Aan deze vitaminen hebben alcoholisten nog wel eens een tekort door een onvolwaardig dieet, wat tot ernstige ziekteverschijnselen (de gebreksziekte Beri-Beri die in Azië het meest voorkomt door het eenzijdig eten van rijst) kan leiden.
 
'''[[Vitamine C]]''' is een [[antioxidant]] dat wil zeggen een stof die voorkomt dat andere stoffen een verbinding met [[zuurstof]] aangaan. Het wordt zelf makkelijk [[oxidatie|geoxideerd]] en vangt de [[zuurstof]] weg. Het wordt ook aan levensmiddelen toegevoegd als [[conserveermiddelKookboek/Conserveermiddel|converseermiddel]], aan appelmoes bijvoorbeeld. Bij vitamine C denken de meeste mensen spontaan aan [[Kookboek/Citrusvrucht|citrusvrucht]]en zoals citroenen en sinaasappelen, maar producten die veel meer vitamine C bevatten zijn paprika en spruitjes. Ook bessen en [[aardappelKookboek/Aardappel|aardappelen]]en bevatten vrij veel vitamine C.
 
'''[[Vitamine D]]''' kan door de mens vlak onder de huid aangemaakt worden met behulp van [[zon]]lichtzonlicht. Vitamine D is een vetoplosbaar vitamine.
 
Voor alle wateroplosbare vitaminen zoals B en C geldt dat er in principe niet te veel van opgenomen kan worden, omdat de overbodige extra hoeveelheid weer met de urine uitgescheiden wordt. Van vitamine A en D is het echter mogelijk er teveel van te krijgen en daar [[ziekte]]verschijnselenziekteverschijnselen van te krijgen. Wie veel schelvislever of ijsberenlever eet loopt wat dat betreft een risico. Vitamine A is ook [[teratogeen]] bij overdosering.
 
De verouderde benamingen '''vitamine F''' en '''vitamine P''' worden vooral ge/mis-bruikt in [[reclame]]uitingenreclameuitingen van fabrikanten van schoonheidsmiddelen en [[alternatieve geneeswijze]]ngeneeswijzen om hun producten een wetenschappelijk tintje te geven.
 
===Trivia===
631

bewerkingen

Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.