Afrikaans/Afrikaanse bijvoeglijke naamwoorden: verschil tussen versies

geen bewerkingssamenvatting
Geen bewerkingssamenvatting
Indien een bijvoeglijk naamwoord een verbogen vorm heeft -en dat is niet voor alle het geval- wordt de verbogen vorm gebruikt voor attributief en de onverbogen vorm voor predicatief:
 
:''predicaat'': die huis is pragtig. -- het huis is prachtig
:''attribuut'': dis 'n pragtig'''e''' huis -- het is een prachtig huis
 
Afrikaans kent geen woordgeslacht meer en maakt dus geen verschil tussen onzijdige woorden en die van mannelijk of vrouwelijk geslacht.In het Nederlands vervalt de uitgang bij een onbepaald onzijdig woord. Dit geldt dus niet voor het Afrikaans:
 
:'n '''wilde''' perd -- een '''wild''' paard
 
==Onverbogen bijvoeglijke naamwoorden==
De algemene regel is dat meerlettergrepige adjectieven wél en éénlettergrepige adjectieven soms niet verbogen worden,
 
:Diedie groot huis. -- het grote huis
:Diedie pragtige huis. -- het prachtige huis
 
Eénlettergrepige adjectieven op medeklinkers als -k, -t, -p worden gewoonlijk niet verbogen, tenzij de laatste in overdrachtelijke zin gebruikt worden.
 
:'n '''ryp''' peer -- een rijpe peer
:na '''rype''' beraad -- na rijp beraad
 
Liquida zoals -l krijgen wel een buigings-e:
Woorden op meer dan een medeklinker, zoals -rd worden vaak wel verbogen:
 
:die grond is hard -- de grond is hard
:die harde grond -- de harde grond
 
Een adjectief als '''sag''' (op -g) wordt wel verbogen en verraadt dan zijn Nederlandse afkomst:
 
:die grond is sag -- de grond is zacht
:die sag'''t'''e grond. -- de zachte grond
 
 
Er zijn ook eenlettergrepige adjectieven die een andere vorm hebben bij predicatief en attributief gebruikt:
 
:'n ou man - die man is ou'''d'''. -- een oude man - de man is oud
:'n lang pad - die pad is lan'''k'''. -- een lange ''weg'' - de weg is lang
 
 
:Nld. gaaf - gave
:Afr gaaf - gawega'''w'''e
 
Dit kan ook gebeuren met ''ff'':
Gesubstantiveerd volgt Afrikaans het Engelse voorbeeld (the big ''one'') en voegt ''een'' toe:
 
:Dis die groot ''een''. -- ditDit is de grote.
 
Dit gaat echter meestal alleen in het enkelvoud. In het meervoud wordt substantivering vaak vermeden, maarhoewel het kan wel kan:
 
:Dit is die groot ''enes'' -- dit zijn de grote (''Vgl'' Eng.: the big ''ones'')
 
Wel zijn er zelfstandige naamwoorden die op een Nederlandse substantivering teruggaan, die echter een meervoud op -s krijgen, zoals:
 
:die gevangene - die gevangenesgevangene'''s''' -- de gevangene - de gevangenen
 
==Trappen van vergelijking==
De vergrotende trap heeft in de regel -er en de overtreffende -ste en bij deze vormen is er geen sprake van buigingsverschillen meer (anders dan in het Nederlands).
 
:die ryper vrugte -- de rijpere vruchten
:die rypste vrugte -- de rijpste vruchten
 
:hy is ouer -- hij is ouder
:hy is die oudste -- hij is de oudste
 
De s van -ste wordt ook geschreven als het woord al eindigt op een -s: dwaas, dwaas'''s'''te.
 
==Deelwoorden==
:'''niks-seggend''' - nietszeggend
 
Dit is de enige vorm van het werkwoord waar die weggevallen "g" weer opduikt. De verbuiging is eenvoudig: predicaat zonder en attribuut mèt -e
 
:dit is niks-seggend -- het is nietszeggend
:dit is 'n klomp niks-seggende snert -- het is een lading nietszeggende bragel
 
Er zijn werkwoorden die ontstaan zijn uit een sterke verleden tijd, zoals
 
is de toekomende tijd vreemder dan het onvoltooid deelwoord:
:dit sal tot ... '''behoort''' -- dit zal tot ... behoren
:'n groep '''behorende''' tot ... -- een groep behorend tot ..
 
===Verleden deelwoorden===
Maar vooral in staande uitdrukkingen komt soms de sterke oorsprong van het deelwoord om de hoek kijken:
 
:die bedorwe kind. -- het verwende kind
 
Attributief gebruikt wordt gewoonlijk -de als verbuiging toegevoegd, ook als een Nederlander het kofschip zou volgen:
 
:die bederfde melk -- de bedorven melk
:die gewensde / gewenste plante -- de gewenste planten
 
Soms komen er verschillende vormen voor:
 
:'n gesogte kompetisie -- een populaire competitie
:die mees gesoekte woorde op die net -- de meest gezochte woorden op het net
:die lys van die mees gesoekde misdadigers -- de lijst van de meest gezochte misdadigers
 
:die geskrewe taal -- de schrijftaal
Algemeen gesproken zijn de zwakke vormen in opmars.
 
==Trappen van vergelijking==
De vergrotende trap heeft in de regel -er en de overtreffende -ste en bij deze vormen is er geen sprake van buigingsverschillen meer (anders dan in het Nederlands).
 
:die ryper vrugte
:die rypste vrugte
 
:hy is ouer
:hy is die oudste
 
De s van -ste wordt ook geschreven als het woord al eindigt op een -s: dwaas, dwaas'''s'''te.
 
<!-- ----------- Hieronder onderhoudsmeldingen -------------- -->
629

bewerkingen

Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.