Griekse mythologie/De oergoden: verschil tussen versies

23 bytes verwijderd ,  6 maanden geleden
Lintfouten: Verouderde HTML-elementen
k (Wijzigingen door 2A02:A46A:218:1:68BE:63A8:5347:5C11 hersteld tot de versie na de laatste wijziging door Vangelis)
Label: Terugdraaiing
(Lintfouten: Verouderde HTML-elementen)
{{Griekse mythologie}}
De '''oergoden''' zijn in de Griekse mythologie de godheden die de basis vormden voor de wereld zoals de Grieken die kenden. De oude Grieken hadden verschillende ideeën over het ontstaan van de wereld.<br/> Hesiodus ging ervan uit dat Chaos (de leegte, de oermassa van waaruit al het andere voortkwam) het begin van de (goden)wereld was.<ref>Volgens Homerus waren Oceanus en Thetis de ouders van alle goden.<br/> In de werken van Orpheus stond Nyx aan het begin van alles.<br/> De lyrische dichter Alcman zette de waternimf Thetis aan het begin van de wereld. Deze godin creëerde vervolgens poros (πόρος, 'pad'), tekmor (τέκμωρ, 'teken') en skotos (σκότος, 'duisternis').<br/> In [[Plato]]'s [[Plato/Timaeus|Timaeus]] schiep een Demiurg de wereld.<br/> Volgens Empedocles stonden Aphrodite en Ares aan het begin van de schepping: zij weefden het universum uit de vier elementen, met behulp van liefde en strijd.</ref>
</ref>.
 
== Chaos ==
 
In het werk 'Theogonie' van [[w:Hesiodus|Hesiodos]]<ref>In dit boek zal hoofdzakelijk van de Theogonie worden uitgegaan.</ref> wordt beschreven dat de eerste bestaande objecten uit het niets van '''Chaos''' (Grieks: Χαος, Khaos betekent 'leegte') kwamen<ref>In 'Metamorphosen' van Ovidius wordt Chaos beschreven als een ruwe, onverwerkte massa: een levenloze klomp, niet gefatsoeneerd en onaangepast. De moderne betekenis van het woord 'chaos' is dan ook 'totale wanorde'. In Chaos lagen als het ware alle zaden opgeslagen, die later zouden uitgroeien tot alle bestaande materie.
</ref>.<br/>
''Leegte'' of ''Niets'' is voor de mens een moeilijk te bevatten begrip, we zeggen vaak dat er altijd wel ''Iets'' moet zijn, maar dat komt omdat de mens er nog niet was en het Niets dus niet heeft kunnen ervaren.<br/>
Chaos is volgens sommige bronnen vrouwelijk, maar wordt vaker als onzijdig aangeduid. Het is een bodemloos gat waar alles eindeloos valt; niet naar beneden, want er is geen enkele oriëntatie mogelijk, maar alle kanten op. Uit deze uitgestrekte en duistere wanorde ontstond orde, in de vorm van de Gaia, de Aarde, het enige dat houvast biedt. Ze maakte samen met Chaos de bergen met de zee [[#Pontos|Pontos]] en de hemel [[#Ouranos|Ouranos]]. In samenwerking met Chaos schiep Eros de vogels.<br/>
Tijdens de oorlog tussen de [[../Titanen|Titanen]] en [[../Olympische goden|Olympianen]] zouden de gemoederen zo hoog oplopen, dat Chaos door de hitte bevangen raakte.<br/>
 
Volgens Hesiodos gebeurde het creëren van leven in de godenwereld op twee manieren; door seksuele interactie (de 'uitspattingen' van Zeus zijn daar een voorbeeld van) of door deling. Het is opvallend dat veel 'slechte' goden, wezens en hun concepten (Dood, Sarcasme, Misleiding, enzovoorts) in de Griekse mythologie 'geboren' zijn uit deze laatste manier van voortplanting. Interessant is om zich af te vragen of daar toen al het huidige laboratoriumtechnische creëren van leven (bijv. klonen) mee bedoeld was.
== Erebos ==
[[Image:Darkness_Over_Eden_2709.jpg|thumb|300px|Duisternis.]]
'''Erebos''' ({{grcGrc|Έρεβος}}). De god van de duisternis. Geboren uit Chaos omringde hij met zijn dichte nevels de randen van de platte aarde, en vulde de donkere plaatsen eronder. Geholpen door zijn zuster Nyx, die deze donkere sluier elke avond over de aarde leidde, terwijl hun dochter [[#Hemera|Hemera]] de nacht elke ochtend weer verdreef.
 
Behalve Hemera had Erebos nog een kind met Nyx, [[#Aeter|Aether]].<ref>Andere bronnen zeggen dat ook [[../Kinderen van Nyx#Moros|Moros]], [[../Charon|Charon]] en zelfs de oergod [[#Eros|Eros]] hun kinderen zijn, al neemt men van de laatste god over het algemeen aan dat deze een broer van Erebos was. Sommigen zien nog [[../Kinderen van Nyx#Thanatos|Thanatos]], [[../Kinderen van Nyx#Hypnos|Hypnos]] en [[../Kinderen van Nyx#Eris|Eris]] als zijn kinderen.</ref>.<br/>
De god van de duisternis werd soms vereenzelvigd met [[Olympische goden#Hades|Hades]], de god van de dood. Volgens sommige latere mythes was Erebos deel van de onderwereld (ook Hades geheten); de doden moesten door zijn gebied trekken alvorens de rivier de Acheron over te steken en aan te landen in de onderwereld.
 
Ook zou Erebos de verpersoonlijking zijn van de 3 kringen van duisternis rond [[#Tartaros|Tartaros]], het dodenrijk.<br/>
Het woord Erebos stamt vermoedelijk af van het woord voor ''duisternis'' en ''nacht'' in een vroege Indo-Europeaanse talen. Het zou ook kunnen afstammen van het Hebreeuwse "erebh" dat de zonsondergang (en dus de inval van de duisternis) aanduidt.
 
 
== Hemera==
'''Hemera''' ('&Eta;&mu;&epsilon;&rho;&alpha;) was in de Griekse mythologie de goddelijke personificatie van de dag. Volgens de mythe zou Hemera [[#Tartaros|Tartaros]] verlaten wanneer [[#Nyx|Nyx]] (de nacht) binnenkwam en vice versa. Zo verklaarden de Grieken de natuurlijke wisseling tussen dag en nacht. De Godin van de Dag werd geassocieerd met [[../Olympische goden#Eos|Eos]], de Godin van de Dageraad.<ref>In sommige werken worden zij als één en dezelfde godin voorgesteld.</ref>.
 
Hemera werd meestal gezien als de dochter van Nyx en [[#Erebos|Erebos]]. Hemeras broer was [[#Aither|Aither]]. 's Ochtends joeg Hemera de donkere mist uiteen, waardoor de helderblauwe aether weer zichtbaar werd. De zon speelde voor de oude Grieken dus geenszins een belangrijke rol in de wisseling van dag en nacht.
 
== Thalassa ==
'''Thalassa''' (Grieks: Θάλασσα}, één van de Griekse oergoden van de zee, is de dochter van [[../#Hemera|Hemera]] en [[../#Aeter|Aether]].<ref>Volgens sommige bronnen zijn [[#Gaia|Gaia]] en [[#Ouranos|Ouranos]] ook kinderen van dit paar.</ref>.<br/>
Ze is een van de Griekse oergoden, bekend als de "vismoeder" of de moeder van alle leven in zee. Ze personifieerde de Middellandse Zee. Met de god [[#Pontos|Pontos]] baarde ze de negen [[../Telchines|Telchines]] (viskinderen).<ref>Thalassa wordt soms ook genoemd als de moeder van [[../Olympische goden#Aphrodite|Aphrodite]].</ref>.
 
== Chronos ==
== Gaia ==
[[Image:AuroraAustralisDisplay.jpg|thumb|300px]]
'''Gaia''' (Grieks: Γαια of Γη). De oermoeder, de Aarde, die ontstond uit de Chaos aan het begin der dingen.<br/>
Chaos bevatte alle basisbestanddelen, de vier elementen aarde, water, lucht en vuur. Daaruit ontstond onder anderen Gaia, de godin van de natuur<ref>Het idee van een natuurgodin is niet van de Grieken afkomstig. Gaia/Gaea is veel ouder dan de Griekse beschaving. Er is echter niet bekend hoe oudere volken haar genoemd hebben. Archeologen hebben beeldjes van Gaia gevonden uit het begin van de steentijd. Ook nu wordt ze door paganistische religies nog vereerd, hetzij als godin, hetzij als natuurkracht. Ook bij de Noord-Amerikaanse indianen zijn godheden te vinden die overeenkomst tonen.</ref>, afgebeeld als een mollige vrouw, vaak oprijzend uit de grond, altijd eraan verbonden. De Aarde zelf werd door de oude Grieken gezien als een platte schijf, omringd door de rivier [[../Titanen#Okeanos|Okeanos]] (de oceaan), de hemelkoepel van [[#Ouranos|Ouranos]] ondersteunend.<br/>
Volgens de Griekse sagen en mythen bracht de oergod [[#Eros|Eros]] Gaia ertoe zich te verbinden met het water en de lucht waarna zij de zee ([[#Pontos|Pontos]]) en de hemel (Ouranos) voortbracht. Ook kwamen de [[../Titanen|Titanen]], de drie eenogige [[../Cyclopen|Cyclopen]] en de [[../Hekatoncheiren|drie honderdarmige reuzen]] uit oermoeder Aarde voort. Deze laatsten heetten Briareus, Gyes en Cottus en hadden elk ook vijftig hoofden. Mogelijk zijn de Titanen en de Cyclopen verwekt door Ouranos.<br/>
Gaia's moederliefde speelt in de verhalen een grote rol. Toen Ouranos zich bedreigd voelde door de gigantische Cyclopen en hen opsloot in de afgrond [[#Tartaros|Tartaros]], probeerde zij haar kinderen tegen hem te beschermen. Ook de monsterlijke Hekatoncheiren werden door hem gehaat en stopte hij weg in de aarde. Gaia kon deze kwelling niet verdragen en zon op wraak. Zij vroeg de Titanen haar te helpen, maar verschrikt zwegen zij allen. Alleen de jongste, [[../Titanen#Kronos|Kronos]], gaf aan haar oproep gehoor. Gaia liet in haar aardse schoot het ijzer ontstaan, maakte een scherpe zeis en gaf dit als wapen aan Kronos. Geholpen door het duister van de nacht verminkte hij zijn vader Ouranos en nam de heerschappij van hem over. Hierdoor kwamen misdaad en geweld in de wereld.<br/>
Deze daad van geweld had nog meer gevolgen, want uit de bloeddruppels die in de aarde vielen ontsproten de [[../Giganten|Giganten]], een reuzengeslacht, en de [[../Erinyen|Erinyen]], de afschuwelijke wraakgodinnen. Bovendien werd er een orakel over Kronos uitgesproken dat een van zijn eigen zonen hem eveneens van zijn troon zou stoten. Zijn zoon [[Olympische goden#Zeus|Zeus]] zou het orakel inderdaad uitvoeren.<br/>
Gaia speelde later nog een belangrijke rol in de tweede grote oorlog om de hemelheerschappij, tussen Zeus en zijn tegenstanders, de monsterlijke Giganten. Zij kon niet aanzien dat haar kinderen in Tartaros werden gekweld en riep hen op de strijd met Zeus aan te binden. Dit deden zij, maar zonder succes. Zeus was na deze oorlog voorgoed de grote hemelheerser geworden.
 
== Tartaros ==
[[Image:Cezanne_ontvoering_alkestis_door_heralcles.jpg|thumb|left|De ontvoering van Alkestis door Herakles uit de onderwereld (Paul Cézanne).]]
De '''Tartaros''' (Grieks: Τάρταρος) is een deel van de onderwereld in de Griekse mythologie, het grote, treurige rijk onder de aarde, 'even ver verwijderd van de aarde als de aarde verwijderd is van de hemel'. Dat zou volgens [[w:Hesiodos|Hesiodos]] betekenen dat een koperen aambeeld er negen dagen en nachten over zou doen om van het oppervlakte van Gaia (de aarde) naar de onderwereld te vallen.<br/>
In dat schimmenrijk zwaaide de god [[../Olympische goden#Hades|Hades]], broer van de oppergod [[../Olympische goden#Zeus|Zeus]], de scepter. Daarmee had Hades ook de leiding over Tartarus, het ergste deel van de onderwereld.
 
In de Tartaros werden de geesten van de gestorvenen, die in het leven uitzonderlijk slechte dingen hadden gedaan of de goden hadden uitgedaagd (onder anderen [[../Tantalos|Tantalos]] en [[../Sisyphus|Sisyphus]], gestraft. Ook werden er van tijd tot tijd reuzen en monsters gevangen gehouden, wanneer zij de toorn van de goden hadden opgewekt. Dat was bijvoorbeeld het geval met de [[../Cyclopen|Cyclopen]] en de [[../Hekatoncheiren|Hekatoncheiren]], die door [[#Ouranos|Ouranos]] gevangen werden gehouden en later door Zeus bevrijd. Zeus zelf hield de [[../Giganten|Giganten]] daar gevangen, tot ze met behulp van hun moeder Gaia losbraken om een oorlog tegen zijn heerschappij te beginnen.<br/>
De Tartaros werd bewaakt door de [[../Erinyen|Erinyen]], afschuwelijke vrouwen met slangen op hun hoofd in plaats van haar, met vleugels als vleermuizen en met grote, vurige ogen. Zij droegen brandende fakkels in hun handen en zwepen met metalen weerhaken. Deze Erinyen konden ook naar de aarde komen om mensen te straffen die hun kinderen, hun ouders of oude mensen wreed behandeld hadden of een moord op een familielid op hun geweten hadden zoals [[../Orestes|Orestes]].
 
'''Eros de oergod''' is minder bekend dan zijn [[../Olympische goden#Eroos|naamgenoot]], de god van de (zinnelijke) liefde. Hij zou de god zijn van de universele liefde.
 
Volgens Hesiodos is hij ontstaan gelijk met [[#Tartaros|Tartaros]] en [[#Gaia|Gaia]].<ref>Volgens sommige bronnen zouden Gaia, Tartaros en Eros onafhankelijk van Chaos zijn ontstaan. Andere bronnen spreken over Eros als de zoon van [[#Erebos|Erebos]] en [[#Nyx|Nyx]]. Ook wordt hij wel gezien als de vader van Gaia.</ref>.
 
== Typhon ==
'''Typhon''' (Τυφάων-Typháôn) of '''Typhoeus''' (Τυφωεύς-Typhôeús) (van τῦφος-tỹphos, de brandende) was een geweldige reus, die in Cilicië, het land van de Arimoi, bedolven lag onder de grond, die [[#Zeus|Zeus]] op hem had geworpen.
 
Hij was de jongste zoon van [[#Gaia|Gaia]], door [[#Tartaros|Tartaros]] bij haar verwekt, nadat de [[../Titanen|Titanen]] door Zeus waren verslagen. Typhon heeft honderd vuurspuwende drakenkoppen, met fonkelende ogen en schrikwekkende stemmen. Hij is verbazingwekkend groot, zodat hij met zijn hoofd tot in de sterren en met zijn uitgestrekte handen van het oosten naar het westen reikt.<br/>
Zijn streven is om de heerschappij te verwerven over goden en mensen, maar Zeus overwint hem na een vreselijke strijd en sluit hem op onder de Etna. Zijn vrouw en kinderen behielden hun vrijheid om als uitdaging voor heroën als [[../Helden#Herakles|Herakles]] te dienen.<ref>Er is een nauwe verwantschap tussen deze mythe en de Hittitische mythe over de stormgod Teshub die de strijd aangaat met de draak Illuyankas. Ook de voorstellingen in de Griekse kunst tonen een verwantschap met de Hittitische afbeelding van deze strijd, die gevonden werd in Malatya, Turkije. Typhon werd in de Griekse weergave van de Egyptische goden geïdentificeerd met Tabh of Seth.</ref>.
 
Volgens latere sagen konden de goden zijn aanval niet doorstaan. Zij vluchtten naar Egypte en deels verborgen zij zich daar, deels veranderden zij zich in dieren. Slechts Zeus waagde het met Typhon een tweegevecht aan te gaan en beproefde hem te bestrijden met zijn bliksem en met een harpoen, maar ook Zeus werd overwonnen.
 
== Echidna ==
'''Echidna'''(Grieks: Ἔχιδνα Ekhidna) of '''Delphyne''' (Grieks: Δελφύνη Delphúnê) is een monster uit de Griekse mythologie, wier naam "Vrouwelijk Serpent" betekent. In de Theogonia van Hesiodus werd ze de moeder van alle [[../Kinderen van Echidna|monsters]] genoemd, nadat Typhon haar had bevrucht. Echidna wordt over het algemeen beschouwd als een dochter van [[#Gaia|Gaia]] en [[#Ouranos|Ouranos]].<ref>Soms wordt het zeemonster [[#Ceto|Ceto]] als haar moeder genoemd.</ref>.
 
Nadat Typhon en Echidna hadden geprobeerd de Olympus aan te vallen werd Typhon door Zeus opgesloten onder de vulkaan Etna, maar Echidna en haar [[../Kinderen van Echidna|kinderen]] werden vrijgelaten om als uitdaging voor helden te dienen. Zij zelf werd later door de honderdogige Argos gedood.
 
[[Image:Corinthian Vase depicting Perseus, Andromeda and Ketos.jpg|thumb|Korinthische vaas die Perseus, Andromeda en Ketos voorstellen. (Altes Museum).]]
'''Ceto''' (Κητώ(Kêtố), zeemonster, van Κῆτος(Kễtos), grote vis, enorm groot dier dat in het water leeft, in het bijzonder: walvis).<br/>
Het sterrenbeeld Walvis (Cetus) is naar Ceto vernoemd en is in de Griekse mythologie een zeemonster. Ze is de dochter van [[../De oergoden#Gaia|Gaia]] en [[../De oergoden#Pontos|Pontos]].
 
 
'''Voetnoten:'''
{{referencesReferences|90%}}
 
<!-- ----------- Hieronder onderhoudsmeldingen -------------- -->
{{subSub}}
 
{{sub}}
Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.