Leer jezelf ecologisch tuinieren/Plantkunde/Stengel: verschil tussen versies

k
Wijzigingen door 82.93.62.131 hersteld tot de versie na de laatste wijziging door AdnergjeBot
Geen bewerkingssamenvatting
k (Wijzigingen door 82.93.62.131 hersteld tot de versie na de laatste wijziging door AdnergjeBot)
[[Afbeelding:Vlier_stengel_knoop.jpg|200px|right|thumb|twee stengelklieren op knoop bij vlier]][[Afbeelding:Vlier_stengel_lenticellen.jpg|200px|right|thumb|lenticellen op vlier]]De '''stengel''' geeft aan de plant stevigheid en zorgt voor transport van water, mineralen en assimilaten. Daarnaast zorgt de stengel voor de groei van de plant zowel door groei in de lengte als in de dikte.
 
== Algemeen ==
Een [[planten]]stengel bestaat uit leden (internodiën) en knopen (nodiën). De knopen zijn vaak verdikt. Op de knopen van de stengel zitten de [[blad]]eren. Bij houtachtige gewassen zijn de twijgen bedekt met een kurklaagje. Daarom zitten op het oppervlak van deze twijgen [[lenticel]]len, vergelijkbaar met huidmondjes bij bladeren, waardoor gasuitwisseling door de kurklaag heen toch mogelijk is. Ook kunnen er klieren op de stengel voorkomen, zoals bij [[reuzenbalsemien]] en [[vlier]].
 
Aan de top van de stengel zit een groeipunt, dat bij kruidachtige planten in de vegetatieve fase van de plant bladeren vormt en in de generatieve fase [[Bloem (plant)|bloemen]]. Bij houtachtige gewassen, zoals [[Appel (vrucht)|appel]] en [[peer (vrucht)|peer]], zijn zowel bladknoppen (vegetatieve knoppen) als bloemknoppen (generatieve knoppen) aanwezig. In de oksels van de bladeren en aan het eind van de stengel zitten één of meer knoppen, die scheuten (nieuwe stengels met bladeren of bloemen) kunnen vormen. Zijn deze knoppen verdwenen of zwaar beschadigd dan kunnen uit zogenaamde slapende (adventief) knoppen weer nieuwe scheuten ontstaan. De stengel kan al of niet vertakt zijn.
<br />De onderkant van de stengel gaat over in de [[wortel (plant)|wortel]].
<br />Soms is het moeilijk te zien of het een stengel of een wortel is. Wortels hebben echter nooit knopen. Stengels hebben altijd knopen met of zonder bladeren. Als er geen bladeren aanzitten zijn de bladlittekens nogwel te zien.
<br />Een stengel kan kruidachtig of ver[[Hout|hout]] zijn. Bij bomen is de [[stam (plant)|stam]] eigenlijk een sterk verhoute stengel met een sterke diktegroei.
<br />Klim- en slingerplanten gebruiken hun stengels om in andere planten of ergens anders tegenaan te klimmen.
Bij boon komen bijvoorbeeld twee soorten [[variëteit (biologie)|rassen]] voor, namelijk die een korte stengel ([[sperzieboon|stambonen]]) vormen en die lange stengels ([[sperzieboon|stokbonen]]) vormen.
[[Afbeelding:Mais_halmheffer.jpg|200px|right|thumb|kiemplant van suikermais]]
<br />Bij [[kieming]] ontwikkelt zich uit het zaad een plant. Het stengeldeel onder de zaadlobben wordt hypocotyl genoemd en het stengeldeel boven de zaadlobben epicotyl. Bij eenzaadlobbigen of monocotylen heet het onderste stengeldeel halmheffer, dat ervoor zorgt dat de kiemplant op de goede hoogte boven de grond komt. Bij dieper [[zaaien]] wordt de halmheffer langer. Bij knolgewassen, zoals [[koolrabi]] en [[koolraap]], is het hypocotyl sterk verdikt.
 
== Anatomie ==
[[Afbeelding:Stengel_Aardappel_dwarsdoorsnede.jpg|300px|left|thumb|dwarsdoorgesneden aardappelstengel]]De [[anatomie (zaadplanten)|anatomie]] bestudeert de inwendige bouw van de plant. Bij [[eenzaadlobbigen]] of monocotylen komen de vaatbundels verspreid in de stengel voor. Hierdoor is geen secundaire diktegroei mogelijk. Bij [[tweezaadlobbigen]] of dicotylen zijn de vaatbundels ringvormig gerangschikt, waardoor secundaire dikte groei kan optreden. Bomen behoren dus altijd tot de tweezaadlobbigen. Op de foto bestaat de lichter gekleurde ring uit de vaatbundels. Bastvaten ([[floeem]]) vervoeren assimilatieproducten, met name suiker, en de houtvaten ([[xyleem]]) vervoeren water met daarin opgeloste voedingsstoffen. Alles wat binnen de ring van de vaatbundels ligt, noemt men het merg van de stengel en bestaat uit [[parenchym]]. Aan de buitenkant van de stengel bevindt zich de opperhuid (epidermis).
 
 
 
 
== Vorm ==
[[Image:Lathyrus odoratus gevleugelde stengel.jpg|200px|thumb|gevleugelde stengel van lathyrus]]
[[Afbeelding:Braam_gestekelde_stengel.jpg|130px|right|thumb|stekels bij braam]]
De stengel kan rond, hoekig en geribd, gevleugeld of glad zijn. Ook kan de stengel al of niet behaard zijn en kunnen er stekels of doornen aan de stengel zitten. Een stekel, zoals bij [[braam]], is een kegelvormig uitgroeisel van de opperhuid en is niet verbonden met het inwendige van de stengel of tak. Een doorn, zoals bij [[berberis]], zit in de plaats van een blad (bladdoorn) of zoals bij [[meidoorn]], een tak (takdoorn) en is verbonden met het inwendige van de stengel.
De stengel kan zeer lang tot zeer kort zijn. Bij een zeer korte stengel wordt van een bladrozet gesproken.
De stengel kan zeer dun tot vele meters dik zijn. Vlezige stengels, zoals bij [[asperge]], worden als voedsel gebruikt. Bij [[cactus]]sen wordt in het parenchymatisch weefsel van de verdikte stengel water opgeslagen.
De stengelleden kunnen gevuld of hol zijn. De knopen zijn altijd massief. Een voorbeeld van een plantensoort met holle stengelleden is [[riet]], [[witte dovenetel]] en [[kalmoes]]. Solitaire [[solitaire bij|bijen]] leggen hun eitjes in afgestorven holle stengels. Van de stengel van kalmoes kan een fluitje gemaakt worden door de stengel onder twee knopen door te snijden en net boven de knoop met een scheermesje een kleine snede in de lengte richting te maken.
De stengel kan rechtop staan, maar ook kruipend zijn.
===Wortelstok===
[[Afbeelding:Veldbeemdgras.jpg|250px|right|thumb|left|veldbeemdgras met rizomen]]
Er komen ook ondergrondse stengels voor. [[Wortelstok]]ken (rizomen) zijn ondergrondse, meestal horizontaal lopende, al of niet opgezwollen stengels. Er zijn enkele zeer hardnekkige [[onkruid]]en met wortelstokken zoals [[kweek]] en [[brandnetel]].
===Uitloper===
[[Afbeelding:Aardbei_uitlopers_Lambada.jpg|340px|right|thumb|aardbei uitlopers bij Lambada]] Bij sommige plantensoorten, zoals [[aardbei]], komen uitlopers voor. Aan het eind van de uitloper wordt weer een plant gevormd.
===Schijnstam===
Bij [[palmenfamilie|palm]]en is er sprake van een schijnstam, omdat deze stam geen stengel is maar bestaat uit op elkaar gestapelde bladvoeten.
 
== Groeiwijze ==
De groeiwijze kan monopodiaal of sympodiaal zijn.
<br />Bij een '''monopodiale''' groeiwijze wordt de stengel (stam) uit hetzelfde groeipunt (meristeem) gevormd en blijft het dezelfde richting uitgroeien, zoals de stam van de meeste [[naaldboom|naaldbomen]].
<br />Een '''sympodiale''' groeiwijze ontstaat doordat verschillende meristemen een beperkte groei hebben en telkens vervangen worden door een meristeem van een hogere (vertakkings)orde. Een voorbeeld hiervan is de stengel bij [[tomaat]] en de rizomen bij kweek.
<br />Bij [[grassenfamilie|grassen]] en granen worden spruiten gevormd. Door uitstoeling kan een plant uit vele spruiten bestaan. Een spruit bestaat uit dicht bij elkaar liggende knopen (knopenstapel), bladscheden en bladschijven. De bladscheden zorgen ervoor dat de spruit rechtop kan blijven staan. Bij het generatief worden van de spruit schuift de knopenstapel uit elkaar.
 
== Bloeistengel ==
Een bloeistengel wordt gevormd op het moment dat het groeipunt overgaat van vegetatief naar generatief. Een bloeistengel kan één of meer bloemen dragen. Bij planten met een bladrozet wordt een aparte bloeistengel gevormd. Bij grasachtigen, zoals gras en [[maïs]], schuiven de knopen uit elkaar door verlenging van de stengelleden en vormen zo een bloeistengel.
 
== Stengelknol==
[[Afbeelding:Stolonen_Aardappel.jpg|200px|right|thumb|stolonen bij aardappel]]Stengels zijn soms met reservevoedsel gevuld en worden dan stengelknollen genoemd. De ondergrondse stengel bij [[aardappel]] heet een stolon. Aan het eind van een stolon wordt de stengelknol, de aardappel, gevormd. De ogen op de aardappelknol zijn de knoppen van de stengel. De aardappelknol heeft een zogenaamde kiemrust d.w.z. dat een aardappelknol niet eerder uitloopt en nieuwe stengels vormt dan wanneer de kiemrust doorbroken is. Begin januari is de kiemrust doorbroken en kan de aardappel uitlopen. In het donker bewaarde aardappelen vormen dan door etiolementsgroei lange witte stengels en wortels.
Bij andere knolgewassen, zoals [[koolrabi]] en [[knolraap]], is het hypocotyl sterk verdikt en zit de knol bovengronds. Bij de [[Bonte krokus|krokus]] zit de verdikte hypocotyl onder de grond en wordt hij omgeven met een vlies.
 
== Bol ==
Bij bolgewassen, zoals tulp en narcis, bestaat de bol uit een schijf met rokken. De schijf is een verdikte en verbrede stengel. De rokken zijn verdikte bladeren.
 
== Klim- en slingerplanten ==
Er zijn planten die hun stengels ergens omheen winden, zoals bij [[Hop (plant)|Hop]] en stok[[boon]] of zich met hun stengels ergens aan vast hechten met behulp van hechtwortels of hechtnapjes. [[Klimop]] gebruikt beide mogelijkheden.
<br />De slingerende zoekbeweging van de stengeltop ontstaat doordat de ene kant van de stengel harder groeit dan de andere kant. Zodra de stengeltop ergens tegen aan komt, slingert de stengel zich er omheen en groeit daarlangs verder.
 
== Stengelbewegingen ==
Bij legering door harde wind of regen kunnen de stengels zich weer op een knoop oprichten, doordat de cellen aan de onderkant van de knoop zich strekken.
<br />Sommige plantensoorten, zoals hop draaien hun stengels ergens linksom heen, maar er zijn er ook, zoals stokboon, die rechtsomdraaien.
{| style="float:right;"
|[[Afbeelding:Hop.jpg|130px|right|thumb|linkswindende hop]]
|[[Afbeelding:Stokslaboon.jpg|180px|right|thumb|left|rechtswindende stokslaboon]]
|[[Afbeelding:Maisstengel_opgericht.jpg|210px|right|thumb|opgerichte maisstengel na legering]]
|}
 
== Beworteling ==
Planten kunnen vegetatief vermeerderd worden door middel van stengel- en scheut[[stekken|stek]]. Als stengels op de grond liggen kunnen bij sommige plantensoorten zich op de knopen wortels vormen. [[Wortel (plant)|Wortels]] die uit een stengel ontstaan worden adventief wortels genoemd.
 
==Parasitisme==
Hoewel de meeste [[parasiet|parasitaire]] planten [[haustorie|haustoriën]] op de [[wortel (plant)|wortels]] vormen, zijn er ook die door de stengel gevormde haustoriën hebben, zoals [[klein warkruid]].
 
== Stengelaantastingen ==
[[Afbeelding:Zwarte_bonenluis_Tuinboon.jpg|200px|right|thumb|zwarte bonenluis op tuinboon]]
Er zijn verschillende [[schimmels]], zoals voetziekten bij granen die de stengel kunnen aantasten.
<br />[[Insecten]], zoals de [[stengelboorder]] bij [[maïs]] vreten binnenin de stengel. De top van de stengel is een geliefde plaats voor insecten die uit de stengel voedsel opzuigen ([[bladluis]]). Zoals de [[zwarte bonenluis]] bij [[tuinboon]].
 
== Signatuurleer ==
In de [[signatuurleer]] geeft een behaarde stengel aan dat het kruid werkzaam is op huid, haren en slijmvliezen.
<br />Is de stengel rond, dan is de werking verzachtend en harmoniserend. Is de stengel hoekig en vierkant dan geeft het kruid weerstand en stevigheid.
<br />Een holle stengel komt overeen met de slokdarm en de luchtpijp.
 
== Externe link ==
http://biologi.uio.no/plfys/haa/anatomi/mikro.htm : anatomische doorsneden van stengels
 
[[Categorie: plantenmorfologie]]
 
[[ar:ساق (نبات)]]
[[bg:Стъбло]]
[[cs:Stonek]]
[[da:Stængel (plantedel)]]
[[de:Sprossachse]]
[[en:Plant stem]]
[[eo:Pedunklo]]
[[es:Tallo]]
[[fa:ساقه]]
[[fi:Varsi]]
[[fr:Tige]]
[[he:גבעול]]
[[ja:茎]]
[[lt:Stiebas]]
[[mk:Стебло]]
[[pl:Łodyga]]
[[sk:Stonka]]
[[sr:Стабло (биљка)]]
[[tr:Internod]]
[[zh:茎]]
16

bewerkingen

Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.