Leer jezelf ecologisch tuinieren/Spar: verschil tussen versies

Verwijderde inhoud Toegevoegde inhoud
Vangelis (overleg | bijdragen)
k Titel van Transwiki:Spar gewijzigd in Leer jezelf ecologisch tuinieren/Spar: tuinboek
Vangelis (overleg | bijdragen)
aanpassing
Regel 1:
__NOTOC__ __NOEDITSECTION__
{{Zie artikel|Voor de supermarktketen zie [[Spar (supermarkt)]]}}
{{Leer jezelf ecologisch tuinieren|Afbeelding=Spar_jong_lot.jpg}}
{{Taxobox
| type= plant
| naam= Spar
| afbeelding= Spar_jong_lot.jpg
| afbeeldingtekst= Fijnspar (''Picea abies'')
| rijk= [[Planten|''Plantae'']] (Planten)
| stam= ''[[Embryophyta]]'' (Landplanten)
| klasse= ''[[Spermatopsida]]'' (Zaadplanten)
| clade1= [[Naaktzadigen]]
| orde= ''[[Coniferales]]'' (Coniferen)
| familie= ''[[Pinaceae]]'' (Dennenfamilie)
| taxon=[[Geslacht (biologie)|Geslacht]]
| w-naam= ''Picea''
| auteur= A.Dietr.
| datum= 1824
| species= Picea
}}
 
'''Spar''' (''Picea'') is een [[geslacht (biologie)|geslacht]] uit de [[dennenfamilie../Dennenfamilie|Dennenfamilie]] (''Pinaceae''). De [[Coniferen|naaldbomen]] dragen bij aan de bossen op het [[noordelijk halfrond]]. Verschillende soorten van het geslacht staan niet alleen in het [[bos]], maar worden ook gekweekt voor de sier. Voor sierdoeleinden zijn er [[w:cultivar|cultivar]]s met alle mogelijke vormen, zoals een bol, een piramide, een dwergvorm en een treurvorm. De bomen behouden het hele jaar door hun naalden.
[[Bestand:Spar_naalden.jpg|thumb|left|Takje van de [[../Fijnspar|Fijnspar]]]]
De Spar is van de [[../Pinus|Den]] (''Pinus'') te onderscheiden doordat de naalden bij de Spar afzonderlijk en bij de Den bij elkaar staan. Ook heeft de Spar platte, driehoekige of vierhoekige naalden en de Den ronde. Bij de Fijnspar staan de naalden rondom de twijg. Bij [[../Zilverspar|Zilversparren]] (''Abies'') en bij de [[../Douglasspar|Douglasspar]] (''Pseudotsuga menziesii''), staan ze in hetzelfde vlak in twee rijen aan weerskanten van de twijg. In tegenstellling tot Zilversparren (''Abies'') komen bij Sparren een deel van de bast mee als een naald wordt uitgetrokken. Er zit bij sparren dus altijd een vlaggetje aan de losgetrokken naald.
 
De takken staan in kransen rondom de stam. De zijtakken staan in twee rijen min of meer tegenover elkaar.
De bomen behouden het hele jaar door hun naalden.
[[Bestand:Spar_naalden.jpg|thumb|180px|left|Takje van de [[fijnspar]]]]
De spar is van de [[Pinus|den]] (''Pinus'') te onderscheiden doordat de naalden bij de spar afzonderlijk en bij de den bij elkaar staan. Ook heeft de spar platte, driehoekige of vierhoekige naalden en de den ronde. Bij de fijnspar staan de naalden rondom de [[twijg]]. Bij [[zilverspar]]ren (''Abies'') en bij de [[douglasspar]] (''Pseudotsuga menziesii''), staan ze in hetzelfde vlak in twee rijen aan weerskanten van de twijg. In tegenstellling tot zilversparren (''Abies'') komen bij sparren (''Picea'') een deel van de bast mee als een naald wordt uitgetrokken. Er zit bij sparren dus altijd een vlaggetje aan de losgetrokken naald.
 
De takken staan in kransen rondom de [[stam (plant)|stam]]. De zijtakken staan in twee rijen min of meer tegenover elkaar.
 
De naalden van vele soorten aan de horizontale takken zijn zodanig omgekeerd dat de onderkant naar boven wijst. De bovenkant is dus eigenlijk de onderkant.
 
De leerachtige [[kegelvrucht../Plantkunde/Vrucht|kegelkegels]]s hangen aan de takken en kleuren in de herfst bruin. De [[zaad (plant)../Plantkunde/Zaad|zaden]] zijn dan rijp, maar kunnen pas uit de kegel vallen als de schubben uit elkaar gaan staan wat pas in het volgend voorjaar gebeurt. In de daaropvolgende herfst vallen deze kegels dan af.
 
== Bekende soorten ==
=== Fijnspar ===
De [[fijnspar]] (''Picea abies'', [[synoniem (plantkunde)|synoniem]]: ''Picea excelsa'') komt voor in Noord- en Oost-Europa evenals in grote delen van Azië. De fijnspar kan 40 m hoog worden en worden doorgaans 100 tot 150 jaar oud. Er zijn bomen bekend die 220 jaar oud zijn. De [[schors]] van de Fijnspar heeft een roodachtige kleur. De naalden zijn 1,2-2,4 cm lang. De lichtbruine kegels zijn 10-19 cm lang en gesloten 2,5 cm dik. Het timmerhout van de fijnspar wordt [[vuren (hout)|vuren]] genoemd.
[[Bestand:Picea mariana cones.jpg|thumb|270px|right|Zwarte spar|Zwarte spar (''Picea mariana'')]]
 
De slangenspar (''Picea abies'' 'Virgata') is een [[cultivar]] die zo wordt genoemd om de willekeurig kronkelende takken.
 
===Blauwspar===
De [[blauwspar]] (''Picea pungens'') komt van nature voor in Noord-Amerika en kan daar 30 m hoog worden. In Canada komt deze soort alleen in struikvorm voor. In Alaska kan deze soort zelfs groeien in bodems die tot meer dan 50 cm diep blijvend zijn bevroren, maar blijft dan wel zeer laag. De blauwspar dankt zijn naam aan de blauwige glans van zijn naalden.
 
===Sitkaspar===
De [[sitkaspar]] komt van nature voor langs de noordwestkust van Noord-Amerika in vochtige gebieden van Noordwest-Californië tot in Alaska en komt in de regel niet verder dan 60 km uit de kust voor. Soms komt de plant tot 200 km uit de kust voor in valleien. De boom kan 80 m hoog worden en de takken hangen enigszins. De bast is in het begin grijs later purperachtig bruin. De naalden zijn driehoekig en worden 1,5-2,5 mm lang. Omstreeks 1970 werd in Nederland in plaats van Fijnspar de Sitka spar als bos aangeplant. In totaal wordt het areaal aan sitkasparren in Nederland op minder dan 2000 ha geschat.
 
Het hout van de sitkaspar wordt gebruikt als klankhout voor kasten van luidsprekers en de stam voor masten en gieken. Vroeger werd dit hout ook gebruikt voor de dragende delen van een houten [[vliegtuig]].
 
=== Soorten ===
[[Bestand:Picea abies cone USFWS.jpg|thumb|100px|right|Afgevallen kegel van [[fijnspar]]]]
<gallery>
Bestand:Piceapudgens_road.JPG|[[../Blauwspar|Blauwspar]] (''Picea pungens'')
Bestand:Picea abies cone USFWS.jpg|[[../Fijnspar|Fijnspar]] (''Picea abies'', synoniem: ''Picea excelsa'')
Bestand:Picea_omorika_2.JPG|[[../Servische spar|Servische spar]] (''Picea omorika'')
Bestand:Sitka1.jpg|[[../Sitkaspar|Sitkaspar]] (''Picea sitchensis'')
Bestand:Picea_abies_'Virgata'_-_Baum.jpg|[[../Slangenspar|Slangenspar]] (''Picea abies'' 'Virgata')
Bestand:Picea_glauca.jpg|[[../Witte spar|Witte spar]] (''Picea glauca'')
Bestand:Picea mariana cones.jpg|[[../Zwarte spar|Zwarte spar]] (''Picea mariana'')
</gallery>
De Slangenspar is een [[w:cultivar|cultivar]] die zo wordt genoemd om de willekeurig kronkelende takken.
 
===Servische sparToepassingen ===
Van bepaalde sparrensoorten kan [[w:hars|hars]] en [[w:terpentijn|terpentijn]] gewonnen worden. De hars wordt verwerkt in balsems tegen reumapijn en longaandoeningen.
De [[Servische spar]] (''Picea omorika'') kan 30 m hoog worden en heeft afhangende takken en een vrij smalle vorm. De bovenzijde van de naalden is groen en de onderzijde blauw.
 
Ook kan van het vocht uit de naalden en takjes met toevoeging van [[w:gember|gember]], [[w:hop (plant)|hop]], stroop of [[w:Sacharose|suiker]] en [[w:gist|gist]] sparrenbier gemaakt worden. Dit bier werd vroeger op de zeilschepen gedronken als middel tegen [[w:scheurbuik|scheurbuik]].
===Witte spar===
De [[witte spar]] (''Picea glauca'') komt oorspronkelijk uit [[Noord-Amerika]].
 
==Toepassingen= Kerstboom ===
De Fijnspar wordt veel als kerstboom gebruikt en hier dan ook speciaal voor gekweekt. Duurdere kerstbomen zijn de Blauwspar en de [[../Nordmann-spar|Nordmann-spar]] (''Abies nordmanniana''), die trager groeien, maar waarvan de naalden minder snel uitvallen. De Nordmann-spar behoort tot de [[../Zilverspar|Zilversparrenren]]. Kerstbomen met kluit zijn veel minder brandbaar dan bomen zonder kluit.
Van bepaalde sparrensoorten kan [[hars]] en [[terpentijn]] gewonnen worden. De hars wordt verwerkt in balsems tegen reumapijn en longaandoeningen.
 
=== Oudste spar ===
Ook kan van het vocht uit de naalden en takjes met toevoeging van [[gember]], [[hop (plant)|hop]], stroop of [[Sacharose|suiker]] en [[gist]] sparrenbier gemaakt worden. Dit [[bier]] werd vroeger op de zeilschepen gedronken als middel tegen [[scheurbuik]].
In april 2008 maakte de Universiteit van Umeå bekend dat zij een 9550 jaar oude spar had ontdekt<ref>http://www.nu.nl/wetenschap/1529807/spar-van-9550-jaar-oudste-boom-ter-wereld.html</ref>. Deze spar staat in Dalarna (Zweden). Wetenschappers hebben de leeftijd bepaald door de koolstof in het hout van de boom te analyseren. Deze spar is nu de oudst bekende boom ter wereld.
 
{{references}}
===Kerstboom===
De [[fijnspar]] wordt veel als [[kerstboom]] gebruikt en hier dan ook speciaal voor gekweekt. Duurdere kerstbomen zijn de [[blauwspar]] (''Picea pungens'') en de [[nordmann-spar]] (''Abies nordmanniana''), die trager groeien, maar waarvan de naalden minder snel uitvallen. De nordmann-spar behoort tot de [[zilverspar]]ren. Kerstbomen met kluit zijn veel minder brandbaar dan bomen zonder kluit.
 
== Oudste spar ==
In april 2008 maakte de Universiteit van [[Umeå (stad)|Umeå]] bekend dat zij een 9550 jaar oude spar had ontdekt<ref>http://www.nu.nl/wetenschap/1529807/spar-van-9550-jaar-oudste-boom-ter-wereld.html</ref>. Deze spar staat in [[Dalarna]] (Zweden). Wetenschappers hebben de leeftijd bepaald door de koolstof in het hout van de boom te analyseren. Deze spar is nu de oudst bekende boom ter wereld.
 
{{Commonscat|Picea}}
{{referenties}}
 
[[Categorie:Conifeer]]
 
{{sub}}
[[ba:Шыршы]]
[[be:Елка]]
[[bg:Смърч]]
[[bs:Smrča]]
[[ca:Picea]]
[[cs:Smrk]]
[[cv:Чăрăш (йывăç)]]
[[da:Gran-slægten]]
[[de:Fichten]]
[[en:Spruce]]
[[eo:Piceo]]
[[es:Picea]]
[[et:Kuusk]]
[[fa:کاج نوئل]]
[[fi:Kuuset]]
[[fr:Picea]]
[[he:אשוחית]]
[[hu:Lucfenyő]]
[[it:Picea]]
[[ja:トウヒ属]]
[[ka:ნაძვი]]
[[lb:Fiichten]]
[[lt:Eglė]]
[[nn:Granslekta]]
[[no:Granslekten]]
[[pl:Świerk]]
[[pt:Picea]]
[[ro:Picea]]
[[ru:Ель]]
[[sah:Харыйа]]
[[sl:Smreka]]
[[sr:Смрча]]
[[stq:Kjuusdanne]]
[[sv:Gransläktet]]
[[tr:Ladin]]
[[uk:Ялина]]
[[vi:Chi Vân sam]]
[[wa:Epiceya]]
Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.