Nieuwgrieks/Syntax/Werkwoord/Tijd en Aspect

Een werkwoord is een woord dat een werking weergeeft die verbonden is met een persoon of zaak, het onderwerp.

Het werkwoord legt tevens een relatie met de tijd waarin die werking plaats vindt.

In het Grieks legt het werkwoord bovendien een relatie met de mate van afronding waarin die werking zich bevindt, te weten: is de werking gaande, wordt de werking als een geheel beschouwd of is de werking volbracht.

Deze mate van afronding wordt in het Nedelands het aspect van het werkwoord genoemd.

Nb Het woord aspect is hier dus geen letterlijke vertaling van de Griekse term τρόπος, wat meer in het algemeen ‘wijze’of ‘manier’ betekent. De Nederlandse grammaticale term ‘wijs’ of ‘wijze’ is wat in het Grieks έγκλιση genoemd wordt.

De drie belangrijkste aspecten die in het Grieks worden onderscheiden zijn: het onvoltooide aspect, het momentane aspect en het voltooide aspect.

 Daarnaast worden in het Grieks ook nog het begin-aspect en het resultaat-aspect onderscheiden, maar deze laten zich vanuit het Nederlandse gezichtspunt probleemloos bij de andere aspecten indelen.

Merk op dat de drie aspecten elkaar niet volledig uitsluiten. Dit geeft ruimte voor interpretatieverschillen en de mogelijkheid om een bepaald betekenis-accent te leggen in de zin.

Er wordt hier niet ingegaan op de vraag hoe de aspecten en tijden van het werkwoord vorm krijgen, maar welk aspect en welke tijd in een bepaalde context gebruikt wordt.

Waar in het kader van de syntax over het werkwoord gesproken wordt, wordt eigenlijk steeds het werkwoordelijk deel van het gezegde bedoeld.

Οι τρόποι του ρήματος (de aspecten van het werkwoord)

bewerken

ο εξακολουθητικός τρόπος (onvoltooid aspect)

bewerken
het voortduren, het plaatsvinden

Sjabloon:Lev2Pars

of het herhalen

Sjabloon:Lev2Pars

ο συνοπτικός τρόπος (momentaan aspect)

bewerken
de samenvatting of het moment

Sjabloon:Lev2Pars

ο συντελεσμένος τρόπος (voltooid aspect)

bewerken
de afronding

Sjabloon:Lev2Pars

Behalve het onvoltooide, momentane en voltooide aspect onderscheidt het Grieks nog het begin-aspect en het resultaat-aspect. Het begruik daarvan kan echter vanuit het Nederlanse gezichtspunt probleemloos bij de andere aspecten worden ondergebracht.
het begin aspect (bij het onvoltooid aspect)

Sjabloon:Lev2Pars

het resultaat aspect (bij het gebruik van het onvoltooide aspect in plaats van het voltooide aspect om een verhaal levendig te houden)

Sjabloon:Lev2Pars

Οι χρόνοι του ρήματος

bewerken
Zie ook het overzicht.
We beperken ons hier tot de betekenis van de tijden in de aantonende wijs.

Οι παροντικοί χρόνοι (de tegenwoordige tijden)

bewerken

ο ενεστώτας (de onvoltooid tegenwoordige tijd)

bewerken
De ενεστώτας wordt gebruikt om iets weer te geven dat gebeurt in het heden, hetzij bij voortduring, hetzij herhaald.

Sjabloon:Lev2Pars

Verder wordt de ενεστώτας gebruikt voor de toekomst en geeft dan iets weer waarvan de verteller beweert dat het zal gebeuren.

Sjabloon:Lev2Pars

Verder wordt de ενεστώτας gebruikt in plaats van de aoristus om een verhaal levendig te maken.

Sjabloon:Lev2Pars

Verder wordt de ενεστώτας gebruikt in plaats van de paratatikos om een verhaal levendig te maken.

Sjabloon:Lev2Pars

Verder wordt de ενεστώτας gebruikt in plaats van de παρακείμενος om een verhaal levendig te maken.

Sjabloon:Lev2Pars

ο παρακείμενος (de onvoltooid verleden tijd)

bewerken
De παρακείμενος geeft aan dat een gebeurtenis is afgerond in het verleden, maar nog voortduurt in het heden.

Sjabloon:Lev2Pars

Οι παρελθοντικοί χρόνοι (de verleden tijden)

bewerken

ο παρατατικός (de paratatikos)

bewerken
De paratatikos geeft aan dat een gebeurtenis in het verleden bezig was of herhaald optrad.

Sjabloon:Lev2Pars

ο αόριστος (de aoristos)

bewerken
De aoristus wordt gebruιkt om aan te geven dat een gebeurtenis als geheel in het verleden plaats vond.

Sjabloon:Lev2Pars

ο υπερσυντέλικος (de voltooid verleden tijd)

bewerken
De υπερσυντέλικος wordt gebruikt om aan te geven dat een gebeurtenis was afgerond in het verleden voor het moment dat wordt genoemd of bedoeld.

Sjabloon:Lev2Pars

Οι μελλοντικοί χρόνοι (de toekomende tijden)

bewerken

ο συνοπτικός (στιγμιαίος) μέλλοντας (de toekomende tijd van de 2e stam)

bewerken
De συνοπτικός (στιγμαίος) μέλλοντας beschrijft een gebeurtenis die in de toekomst wordt afgerond, ongeacht of deze kort of lang duurt.

Sjabloon:Lev2Pars

Ze wordt ook gebruikt als alternatief voor de bevelende wijs.

Sjabloon:Lev2Pars

ο εξακολουθητικός μέλλοντας (de toekomende tijd van de 1e stam)

bewerken
De εξακολουθητικός μέλλοντας wordt gebruikt om een gebeurtenis in de toekomst aan te geven die ononderbroken is of die herhaald wordt.

Sjabloon:Lev2Pars

Verder kan de εξακολουθητικός μέλλοντας gebruikt worden om een verhaal levendig te maken.

Sjabloon:Lev2Pars

Ο συντελεσμένος μέλλοντας (de voltooid verleden toekomende tijd)

bewerken
De συντελεσμένος μέλλοντας wordt gebruikt om aan te geven dat een gebeurtenis is afgerond voor een bepaald moment in de toekomst.

Sjabloon:Lev2Pars

Informatie afkomstig van https://nl.wikibooks.org Wikibooks NL.
Wikibooks NL is onderdeel van de wikimediafoundation.